Ung thư da: Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách điều trị hiệu quả
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 2-3 triệu ca ung thư da trong đó có 132.000 ca u hắc tố ác tính. Vì vậy, việc tìm hiểu nguyên nhân cũng như dấu hiệu ung thư da là vấn đề cần đặc biệt lưu ý để người thân và gia đình chủ động trong phòng ngừa cũng như điều trị bệnh hiệu quả.
Vậy bệnh ung thư da là gì? Triệu chứng lâm sàng của bệnh ung thư da như thế nào? Cần thực hiện các xét nghiệm gì để chẩn đoán bệnh? Bệnh điều trị như thế nào? Cùng tìm hiểu ngay trong bài viết dưới đây nhé.
Ung thư da là gì?
Ung thư da (không kể ung thư hắc tố) là các ung thư xuất phát từ biểu mô da che phủ mặt ngoài cơ thể, gồm nhiều lớp tế bào.
Có 2 dạng ung thư da chính:
Ung thư biểu mô tế bào sừng
Đây là loại ung thư da phổ biến nhất và có thể được chia thành 2 loại nhỏ sau:
▪️ Ung thư biểu mô tế bào đáy: chiếm tỷ lệ khoảng 80% các trường hợp ung thư da. Nó có xu hướng ảnh hưởng chủ yếu đến các tế bào đáy nằm ở lớp ngoài cùng của da, hay còn được gọi là lớp biểu bì. Nhìn chung, ung thư biểu mô tế bào đáy thường ít gây nguy hiểm nhất cho tính mạng người bệnh.
▪️ Ung thư biểu mô tế bào vảy: thường bắt đầu xuất hiện trong các tế bào vảy và được tìm thấy trong lớp biểu bì ngay trên các tế bào đáy của da. Loại ung thư này có nhiều khả năng phát triển ở những vị trí thường xuyên tiếp xúc với tia UV của ánh nắng mặt trời, chẳng hạn như cổ và đầu.
Ung thư tế bào hắc tố
Đây là loại ung thư da bắt đầu từ các tế bào hắc tố. Trong tất cả các loại ung thư da, ung thư hắc tố gây ra nhiều ca tử vong nhất vì có xu hướng lan sang các bộ phận khác của cơ thể, bao gồm cả các cơ quan quan trọng.
Các dạng ung thư khác
Ngoài ra có các dạng ung thư da ít gặp khác như: Ung thư da tế bào Merkel, Ung thư hạch da, Dày sừng actin,…
Nguyên nhân ung thư da
Nguyên nhân gây ra bệnh đến từ nhiều yếu tố như di truyền, môi trường sống và thói quen hằng ngày. Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ ung thư da:
Da tiếp xúc với tia phóng xạ
Vùng da tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng ở cường độ mạnh và trong một thời gian dài là yếu tố bệnh sinh quan trọng nhất gây ung thư da. Bệnh thường xảy ở những người làm việc ngoài trời ngư dân, nông dân, công nhân cầu đường…
Yếu tố di truyền
Theo các nhà nghiên cứu cho biết, có khoảng 10% các trường hợp được chẩn đoán mắc ung thư tế bào hắc tố đều có một thành viên trong gia đình từng bị bệnh ung thư da này vào một thời điểm nhất định trong cuộc đời họ. Vì vậy, nếu bạn có người thân ruột thịt, chẳng hạn như bố mẹ, anh, chị hoặc em bị ung thư tế bào hắc tố, bạn sẽ có nhiều nguy cơ mắc căn bệnh này hơn.
Nước da trắng
Bất cứ ai, bất kể màu da, đều có thể bị ung thư da. Tuy nhiên, có ít sắc tố (melanin) trong da giúp bảo vệ ít hơn khỏi tác hại của bức xạ UV. Nếu bạn có mái tóc vàng hoặc đỏ và đôi mắt sáng màu, và bạn dễ bị tàn nhang hoặc cháy nắng, bạn có nhiều khả năng bị ung thư da hơn là một người có làn da tối màu.
Hệ miễn dịch kém
Những người có hệ miễn dịch yếu như cấy ghép nội tạng, bị nhiễm HIV, virus gây ra AIDS có nhiều khả năng phát triển nhiều loại ung thư da, bao gồm cả khối u ác tính.
Triệu chứng ung thư da
Ung thư da thường xuất hiện trên mặt, cổ, cánh tay, chân, tai và bàn tay. Đây là những vùng tiếp xúc nhiều với ánh nắng mặt trời. Dấu hiệu ung thư da phụ thuộc vào từng loại. Dưới đây là những mô tả chung về các triệu chứng khác nhau liên quan đến các loại ung thư da cụ thể.
Ung thư biểu mô tế bào đáy
▪️ Ban đầu là vết loét nhỏ, bờ nông, đáy nhẵn, đóng vảy mỏng, mặt đáy giãn mao mạch
▪️ Vết loét thường xuất phát từ mụn cơm, nốt ruồi và nốt xơ da nhiễm sắc
▪️ Các vết loét phát triển chậm, có bờ đều phá hủy và lan theo bề mặt da, ít xâm lấn sâu
▪️ Một số trường hợp loét sâu để lộ xương mặt, bội nhiễm, nề đỏ xung quanh
Ung thư biểu mô tế bào vảy
▪️ Xuất hiện nốt sần cứng, đỏ
▪️ Tổn thương có vảy hoặc đường viền không đều
▪️ Tổn thương da đau hoặc ngứa
Cách chẩn đoán bệnh ung thư da
Khám lâm sàng
Bác sĩ sẽ dựa vào các đặc điểm về sự thay đổi màu sắc, nốt ruồi,… hoặc bất kỳ điều gì bất thường trên da của bạn để đưa ra những chẩn đoán sơ bộ xem các thay đổi này có phải là ung thư da hay không. Ngoài ra, bác sĩ có thể hỏi về tiền sử gia đình, tiền sử bệnh để đưa ra kết luận chính xác nhất.
Sinh thiết
Bác sĩ dùng cây kim nhỏ để đưa vào vùng nghi ngờ có khối u hút các chất dịch hoặc tế bào, lấy mẫu tế bào đem đi sinh thiết dưới kính hiển vi. Phương pháp chẩn đoán này giúp bác sĩ phân biệt u lành tính hay ác tính.
Chụp cắt lớp vi tính (CT-scanner), chụp MRI hay X-quang
Các biện pháp chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính (CT-scanner), cộng hưởng từ (MRI) hay X-quang giúp đánh giá mức độ lan rộng của khối u. Sau đó, từ kết quả hình ảnh thu được, bác sĩ sẽ chẩn đoán giai đoạn bệnh và đưa ra phác đồ điều trị cho từng bệnh nhân.
Điều trị ung thư da
Phẫu thuật
Bác sĩ sẽ tiến hành cắt bỏ các vùng da bị bệnh và các vùng da lành xung quanh để loại bỏ hoàn toàn tế bào ung thư. Phẫu thuật cắt bỏ đôi khi sẽ tiến hành ghép da vào vùng đã cắt bỏ tại các vùng buộc phải có da như vùng da mặt, da đầu. Da được ghép thường lấy từ bụng hoặc đùi.
Có nhiều phương pháp phẫu thuật chẳng hạn như phẫu thuật lạnh bằng nitơ lỏng, phẫu thuật cắt bỏ da, phẫu thuật Mohs, nạo và điện cực.
Nạo và đốt điện
Là phương pháp sử dụng kim điện để cắt bỏ thiết bị tổn thương và tiêu diệt tế bào ung thư trong các vùng lân cận để điều trị ung thư da. Phương pháp này phù hợp với những trường hợp khối u có kích thước nhỏ và giới hạn.
Xạ trị
Xạ trị là phương pháp sử dụng liều lượng phóng xạ thấp để tiêu diệt tế bào ung thư. Xạ trị được áp dụng trong điều trị ung thư tế bào vảy và ung thư tế bào đáy trong các trường hợp không thể phẫu thuật được như khối u ở các vị trí khó phẫu thuật, khối u lan rộng hoặc mục đích ngăn cho khối u không phát triển thêm.
Hóa trị
Phương pháp điện hóa trị liệu ung thư da áp dụng cho các trường hợp bệnh không thể phẫu thuật hoặc phẫu thuật không hiệu quả, hóa – xạ trị không có tác dụng. Để thực hiện, bác sĩ đưa hóa trị trực tiếp vào tĩnh mạch (tiêm tĩnh mạch). Thuốc đến trực tiếp tế bào ung thư giúp quá trình tiêu diệt ung thư nhanh chóng, hiệu quả hơn.
Phòng ngừa ung thư da
Để giảm thiểu nguy cơ mắc phải ung thư da, cách tốt nhất là cần tránh để da tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng mặt trời và các nguồn bức xạ UV khác. Một số biện pháp phòng ngừa ung thư da như:
▪️ Tránh tiếp xúc với ánh nắng mặt trời thời gian dài, đặc biệt là trong mùa hè nắng gắt. Nếu phải tiếp xúc với ánh nắng phải che chắn bằng mũ, nón, quần áo dài tay và bôi kem chống nắng SPF 50+ trở lên.
▪️ Thường xuyên vệ sinh da sạch sẽ, tránh và điều trị kịp thời các triệu chứng viêm nhiễm trên da.
▪️ Khi làm việc có tiếp xúc với hóa chất, phóng xạ cần thực hiện tốt công tác vệ sinh an toàn trong lao động như đi găng, đi ủng, quần áo bảo vệ, kính, mặt nạ.
▪️ Không sử dụng các dòng mỹ phẩm có thành phần kích ứng và độc hại cho da.
▪️ Mặc quần áo nhiều màu hoặc tối màu bằng các chất liệu tự nhiên để bảo vệ da tốt hơn.
▪️ Đến bệnh viện ngay khi xuất hiện các tổn thương trên da không rõ nguyên nhân và kéo dài quá 2 tuần không khỏi.
Kết luận
Trên đây là những thông tin cơ bản về ung thư da, từ nguyên nhân, triệu chứng đến phương pháp chẩn đoán và điều trị.
Ung thư da giai đoạn đầu có tiên lượng điều trị và phục hồi lên đến hơn 95%. Việc chủ động tầm soát bệnh định kỳ mỗi năm một lần có ý nghĩa quan trọng, ảnh hưởng đến kết quả điều trị cuối cùng của bệnh nhân ung thư. Do đó mỗi người, đặc biệt là nhóm đối tượng nguy cơ cao nên chủ động khám, sàng lọc ung thư da để sớm phát hiện bệnh và điều trị kịp thời.
Hãy yêu thương và chăm sóc sức khỏe của bản thân và người thân mỗi ngày, bởi sức khỏe là vốn quý nhất để tận hưởng cuộc sống hạnh phúc và ý nghĩa!
